AOPK RC >> Powszechna ochrona przyrody i krajobrazu >> Charakter krajobrazu a zabudowa

Charakter krajobrazu a zabudowa

Charakter krajobrazu jest istotnym  walorem dobrze zachowanego naturalnego i kulturowego środowiska i dlatego jest chroniony przed zniszczeniem. Jest określony specyficznymi cechami i zjawiskami, które tworzą jego charakter – odrębność i wyjątkowość. Charakter krajobrazu wyraża nie tylko obecność pozytywnych cech i zjawisk, ale też kulturowy i duchowy wymiar krainy. Pojęciu „charakter krajobrazu“ odpowiada „Landscape Character, Landschaftscharakter”; jest on wyrażony przede wszystkim charakterem morfologii terenu i cieków wodnych , pokryciem roślinnością  i osadnictwem.

Przepis wyjściowy, ustawa nr 114/1992 Dz. U., o ochronie przyrody i krajobrazu z późniejszymi zmianami odnosi się do krajobrazu w następujący sposób:

§ 12

(1)  Charakter krajobrazu, którym jest przede wszystkim naturalna, kulturowa i historyczna charakterystyka miejsca czy obszaru jest chroniona przed działalnością obniżającą jego estetyczną i naturalną wartość. Ingerencje w charakter krajobrazu, przede wszystkim lokalizacja i udzielanie zgody na budowy, mogą  być przeprowadzane jedynie biorąc pod uwagę zachowanie ważnych elementów krajobrazowych, przede wszystkim obszarów chronionych, kulturowych dominant krajobrazu, harmonijnej skali i stosunków w krajobrazie.

(2) Pozwolenie na budowę i jej lokalizację , jak i inną działalność, która mogłaby spowodować obniżenie walorów lub zmianę charakteru krajobrazu, wymaga zgody organu ochrony przyrody. Szczegóły ochrony charakteru krajobrazu może określić Ministerstwo Środowiska ogólnym przepisem prawnym.

(3) Dla ochrony charakteru krajobrazu posiadającego ważne, skoncentrowane wartości estetycznei naturalne, który nie jest chroniony zgodnie z  częścią trzecią niniejszej ustawy, organ ochrony przyrody może powołać powszechnie obowiązującym przepisem prawnym pomnik przyrody i tym samym ustanowić ograniczenia takiego wykorzystania obszaru, które oznaczałoby zniszczenie, uszkodzenie czy naruszenie jego stanu. 

Postanowienia ustawy wynikają z przyjętego ogólnoeuropejskiego standardu, o istnieniu potrzeby zachowania charakteru krajobrazu jako części kulturowego dziedzictwa przeszłości i właściwego środowiska dla przyszłych pokoleń. Ustawa deklaruje ochronę nie tylko cennych przyrodniczo obszarów i wyszczególnionych gatunków roślin i zwierząt, ale aktywne przyczynianie się do opieki nad całym terytorium kraju, przede wszystkim z punktu widzenia  zachowania bogactwa i różnorodności typów krajobrazu, ich wartości estetycznych i naturalnych.

Ochrona charakteru krajobrazu jest ochroną powszechną, jest więc wiążąca na całym obszarze kraju. Większa uwaga  poświęcana jest tej problematyce na obszarach chronionej przyrody, gdzie zachowanie harmonijnego obrazu kulturowego krajobrazu i ograniczenie ewentualnych wypływów go  zakłócających jest ważnym przedmiotem zainteresowania Zarządów CHKO.

 Co oznacza ochrona charakteru krajobrazu?   

Aby można było chronić charakter krajobrazu, należy opisać i ocenić zjawiska i wartości, które formują charakter krajobrazu określonej krainy. Następnie oceniane są  wpływy proponowanych przedsięwzięć na te zjawiska i wartości, tj., ingerencje w charakter krajobrazu, lub przeprowadzana jest ocena obszaru z punktu widzenia charakteru krajobrazu i ustanawiane  są środki dla  jego ochrony.

Zarząd CHKO w postępowaniu administracyjnym decyduje pozwoleniu na budowę i jej lokalizację, ewentualnie o innej działalności, która mogłyby obniżyć lub zmieniać charakter krajobrazu. Ustawa o ochronie przyrody i krajobrazu nie ustanawia postępowania w sprawie tej decyzji, ale w ust. 1 przytacza, czego ochrona dotyczy.

Działalność terenowa i budowlana  

CHKO jest obszarem o harmonicznie wytworzonym krajobrazie różnych typów prezentującym kulturową działalność człowieka w przyrodzie, która może być zmieniona, ale stale pozostaje środowiskiem o bogatej bioróżnorodności i wyraźnej stabilności ekologicznej. Właśnie z powodu powstałego specyficznego charakteru krajobrazowu (składającego się z siedlisk ludzkich w przyrodzie) jest konieczne zachowanie w nowych obiektach budowanych i przebudowach dotychczasowych zasad budowlanych, przy przestrzeganiu których nie zostanie naruszony charakter środowiska. Ustawa nr 114/1992 Dz. U. (396.1 KB)  o ochronie przyrody i krajobrazu została ustanowiona dla ochrony wartości obszarów położonych na terenie CHKO i NP.§ 44. Wynika z niej, że nie można bez zezwolenia organów ochrony przyrody wydać decyzji o pozwoleniu na budowę i jej lokalizację, czy zmianie w użytkowaniu zabudowy itd. za wyjątkiem obszaru i warunków przedstawionych w drugim zdaniu ust. 1 (patrz cytat z ustawy).     
 
§  44
Zezwolenie na niektóre czynności prowadzone na obszarach chronionych

 (1) Na obszarze Parków Narodowych i Parków Krajobrazowych nie można bez zgody organów ochrony przyrody wydawać zezwolenia na budowę  i jej lokalizację, czy zmiany w użytkowaniu budynku,   a także zezwolenia na dysponowanie wodami i budowlami gospodarki wodnej, zgodnie z ustawą o wodach. Takie zezwolenie nie musi być wydane dla działalności terenowej czy budowlanej, jeśli chodzi o budynki związane z obszarem zabudowanym w gminie znajdującej się w czwartej strefie parku krajobrazowego i jeśli gmina posiada zatwierdzony plan zagospodarowania przestrzennego z wypracowanym do tej dokumentacji stanowiskiem organu ochrony przyrody.
 
(2) W warunkach ściślejszej ochrony obszarów można określić działania i ingerencje, które są związane z wcześniejszym zezwoleniem organów ochrony przyrody. 
      

Mała architektura

Częścią oceny charakteru krajobrazu jest identyfikacja charakterystycznych (często  wyjątkowych) elementów obszaru o charakterze naturalnym czy kulturowym. Do tych elementów zaliczamy też małą architekturę, która pojawia się w obrazie wizualnym, ale często też reprezentuje specyficzną duchowość wsi. Obejmuje ona przede wszystkim budynki mniejszych rozmiarów o charakterze sakralnym i świeckim. Swą obecnością i specyficznym wyrazem  tworzą  ważne elementy kultury i historii obszaru oraz wpływają na jego wartość estetyczną. Z określoną lokalizacją bywają związane historią, legendą czy też występowaniem niezbędnego źródła ich funkcjonowania. Z punktu widzenia układów  kompozycyjnych, które są brane pod uwagę  przy ocenie charakteru krajobrazu mają różną  pozycję. Mogą występować zupełnie samodzielne bez celowego powiązania przestrzennego, ale też czasem są częścią form kompozycyjnych, przeważnie uzupełnionych o obecność innej większej zabudowy.

Małe elementy kulturowe można podzielić typologicznie na podstawie przeznaczenia i wykorzystania na: 

    • Obiekty religijne
      przeznaczenie: przejaw religijnych przekonań – umacnianie i utwierdzanie wiary, wyrazy podziękowania…
                  a)      mała architektura sakralna (krzyże, droga krzyżowa, kapliczki, obrazy…)
                  b)      małe zabytki archeologiczne (monolity kamienne, mogiły…)
    • Obiekty terenowe
      przeznaczenie: wyznaczenie stosunków majątkowo prawnych
       (ograniczniki, rozgraniczenia miedz, kamienne murki, tarasy, drzewa graniczne…)
  • Obiekty techniczne i pojedyncze historyczne obiekty gospodarcze czy kolekcje
    przeznaczenie: polepszenie standardu życiowego i ułatwienie warunków dla gospodarowania (wodne, wojskowe, elementy transportowe, triangulacje, piwniczki, szałasy, drewutnie …)
  • Inne obiekty – bliżej nie sprecyzowana grupa materiałowych i nie materiałowych obiektów
    przeznaczenie: przeważnie o charakterze wspomnieniowym
    mogą być związane  np. ze:  - śmiercią, lokalnymi zwyczajami 
    - wybitnymi osobistościami
    – ważnymi  wydarzeniami

W krajobrazie wiejskim jednym z wyraźnych czynników krajobrazotwórczych są też sylwetki pojedynczych drzew. Zgodnie z ustawą nr 114/1992 Dz. U. wyjątkowo ważne drzewa, ich grupy i aleje można ogłosić za Pomniki Przyrody  (§46 ustawy).  Z punktu widzenia ochrony przyrody drzewa Pomniki Przyrody mogą być też ważnym elementem krajobrazotwórczym, lub jego częścią. Bardzo często wartościowe drzewa występują przy budynkach sakralnych, gdzie dopełniają duchową atmosferę miejsca, ale też dokoła posiadłości jako ochrona przed błyskawicą. Drzewa Pomniki Przyrody są ewidencjonowane w centralnym rejestrze ochrony przyrody, który jest przechowywany w centralnej placówce AOPK ČRw Pradze.

AOPK RC

Szukaj

Biura regionalne

Biura regionalne

Sonda Inne ankiety

Jak się Wam podoba nowe strony internetowe?

TAK (11 285 / 43%)
(11 285 / 43%)
NIE (7 661 / 29%)
(7 661 / 29%)
NIEWiEM (7 121 / 27%)
(7 121 / 27%)
Resort životního prostředí další instituce resortu ŽP
Skrýt