AOPK RC >> Ochrona gatunkowa

Ochrona gatunkowa

Pomimo swego stosunkowo małego obszaru, Republika Czeska odznacza się wielkim bogactwem gatunków roślin i zwierząt. Wynika to głównie z jej położenia na granicy kilku regionów biogeograficznych, ale ma również związek z rozwojem historycznym i kulturalnym. Łącznie na terenie Republiki Czeskiej wykazano ponad 2 700 gatunków roślin wyższych, 2 400 gatunków roślin niższych, 50 000 gatunków bezkręgowców i około 380 gatunków kręgowców (rozmnażających się w Republice Czeskiej). Zgodnie z obowiązującym  ustawodawstwem  – ustawa nr. 114/1992 Dz. U. o ochronie przyrody i krajobrazu – wszystkie gatunki występujące w Republice Czeskiej są pod ochroną. Szereg tych gatunków z różnych powodów należy do zagrożonych. Wybrane gatunki są ocenione jako szczególnie chronione a ich lista jest podana w rozporządzeniu nr. 395/1992 Dz. U - załącznik II i III.

Ochrona gatunkowa jest jednym z głównych zadań  AOPK ČR. Polega ona na uzyskiwaniu informacji o występowaniu i ilości specjalnie  chronionych i zagrożonych gatunków roślin i zwierząt, tzw. mapowaniu gatunków, oraz obserwacji długoterminowego rozwoju biocenoz i populacji gatunków na wybranych obszarach, tzw. monitoring.

Dane uzyskane w ramach wyżej podanych czynności są oceniane i służą jako podstawa do opracowania:

  • czerwonych list
  • czerwonych ksiąg
  • planów ochrony dla  terenów chronionych
  • chronionych  obszarów Unii Europejskiej - NATURA 2000 i systemu SMARAGD Konwencji Berneńskiej
  • wyznaczenia terenów o znaczeniu botanicznym
  • nowych norm prawnych i ich nowelizacji.

AOPK ČR aktywnie uczestniczyła w przygotowaniu:

- ustawy nr. 115/2000 Dz. U, o wypłacaniu odszkodowań za szkody spowodowane przez wybrane, szczególnie chronione gatunki zwierząt

- nowelizacji ustawy nr. 114/1992 Dz. U, o ochronie przyrody i krajobrazu

- rozporządzenia nr. 175/2006 Dz. U, która zmienia rozporządzenie MŽP (Ministerstwo Środowiska) nr. 395/1992 Dz. U, włącznie z listą szczególnie chronionych gatunków

Dla wybranych gatunków roślin i zwierząt przygotowuje się specjalne programy ratunkowe, których celem jest minimalizacja czynników negatywnych, powodujących zagrożenie danego gatunku i podniesienie liczebności populacji do poziomu wystarczającego dla trwałej egzystencji gatunku.

Ochrona gatunkowa wykorzystuje kilka narzędzi, które można pozdzielić na trzy podstawowe typy: administracyjne, ekonomiczne i informacyjne.

Narzędzia administracyjne

Ustawa nr. 114/1992 Dz. U,  o ochronie przyrody i krajobrazu (dalej ustawa) zapewnia realizację ochrony gatunkowej  na dwa sposoby: poprzez ochronę powszechną  i ochronę specjalną.

Powszechna ochrona gatunkowa

Powszechna ochrona (§ 5 ustawy) ustala ochronę wszystkich gatunków roślin i zwierząt przed zniszczeniem, uszkadzaniem, zbiorem lub połowem, które prowadzą lub mogły by prowadzić do zagrożenia gatunków, zaniku  ich populacji lub zniszczenia ekosystemu, którego są częścią. Nie może dojść do jakiegokolwiek zagrożenia egzystencji gatunku (jako całości) żyjącego na terenie Republiki Czeskiej. Z powodu możliwości zagrożenia niektórych gatunków krajowych przez konkurencyjne działanie gatunków obcych, w ochronie powszechnej, ustalono obowiązek zgody organu ochrony przyrody, na celowe wprowadzanie do przyrody Czech gatunków obcych geograficznie tj. takich, które pierwotnie nie występowały na terenie Republiki Czeskiej .

Wyjątkową pozycję, która wynika z prawodawstwa Wspólnoty Europejskiej (Dyrektywa Rady 79/409/EWG o ochronie dziko żyjących ptaków), zajmują w powszechnej ochronie ptaki. Podczas gdy ogólnie jest ona nakierowana na zachowanie całych populacji gatunków, powszechna ochrona ptaków, tkwiąca w § 5a ustawy, dotyczy każdego osobnika z gromady ptaków dziko żyjących na terenie państw Wspólnoty Europejskiej. Ograniczone jest ich łowienie, przetrzymywanie i uśmiercanie (z wyjątkiem polowań, zgodnie z ustawą o myślistwie), a także umyślne niszczenie i usuwanie gniazd, zbiór i przechowywanie jajek oraz  umyślne zakłócanie spokoju, zwłaszcza w okresie lęgowym i karmienia piskląt. To rozszerzenie powszechnej ochrony, ważne od kwietnia 2004 roku, jest znaczącym narzędziem ochrony wszystkich osobników dziko żyjących ptaków.

Specjalna ochrona gatunkowa

Gatunki roślin i zwierząt, o dużym znaczeniu naukowym lub kulturalnym, które są w naszych warunkach naturalnie rzadkie, lub których populacje są bardzo wrażliwe na zniszczenie, są specjalnie chronione i obowiązuje dla nich ostrzejszy reżim ochrony. Specjalnie chronione gatunki są, według stopnia zagrożenia, podzielone na  trzy kategorie (zagrożone, silnie zagrożone i krytycznie zagrożone) a ich spis jest podany w załączniku II i III Rozporządzenia nr. 395/1992 Dz. U, znowelizowanego przez rozporządzenie nr. 175/2006 Dz. U. Odmienność od powszechnej ochrony  polega na ochronie każdego osobnika we wszystkich jego stadiach rozwoju. Oprócz tego jest jednocześnie zabronione łapanie, uśmiercanie, hodowanie, komercyjne lub inne wykorzystywanie specjalnie chronionych zwierząt oraz zbieranie, przechowywanie, uprawianie i komercyjne wykorzystywanie specjalnie chronionych roślin. Znaczącym narzędziem specjalnej ochrony gatunkowej jest ochrona biotopów, a więc środowisk specjalnie chronionych gatunków, jako podstawowego warunku ich egzystencji.

Wyjątkowo, w konkretnych przypadkach, można zezwolić na zwolnienie z zakazów  podanych w przepisach o powszechnej i specjalnej ochronie gatunkowej. Przypadki, w których można w postępowaniu administracyjnym zezwolić na wyjątek, są wymienione w stosownych postanowieniach ustawy nr. 114/1992 Dz U. o ochronie przyrody i krajobrazu i dotyczą przede wszystkim interesu zdrowia publicznego, bezpieczeństwa publicznego, bezpieczeństwa ruchu lotniczego, zapobiegania poważnym szkodom gospodarczym itp. Zarządy parków krajobrazowych są organem ochrony przyrody kompetentnym aby udzielić takiego zezwolenia  odnośnie powszechnej ochrony na terenie parków krajobrazowych (dalej CHKO) i odnośnie  specjalnej ochrony gatunkowej na terenie CHKO dla wszystkich kategorii specjalnie chronionych gatunków, a na terenie poza CHKO i terenie parków narodowych (dalej NP) dla mocno i krytycznie zagrożonych gatunków.  Działanie zarządów CHKO, poza terenem CHKO i NP, jest podane tu.

Programy ratunkowe

Dla specjalnie chronionych gatunków roślin i zwierząt, na których egzystencję działanie ludzkie ma znaczący negatywny wpływ, organy ochrony przyrody przygotowują tzw. programy ratunkowe. Dokumenty te wykorzystując dane o biologicznych i ekologicznych wymaganiach gatunku, jego współczesnym  zagrożeniu oraz granicach występowania proponują działania dla utworzenia warunków umożliwiających wzmocnienie populacji gatunku. Podstawowym założeniem pomyślnego programu ratunkowego musi być zapewnienie dostatecznie dużego i odpowiedniego środowiska, w którym gatunek przebywa, a więc biotopu, gdzie gatunek znajdzie miejsce do rozmnażania, dostateczne ilości pożywienia i możliwości schronienia. Bliższe informacje o programach ratunkowych znajdziecie tu.

NATURA 2000

Wprowadzenie sieci chronionych obszarów Natura 2000 ma zdecydowany wpływ na istniejący system ochrony gatunkowej Republiki Czeskiej. Obie dyrektywy, zapewniające powstanie sieci Natura 2000, dyrektywa ptasia (79/409/EHS) i dyrektywa siedliskowa (92/43/EHS), poza ochroną biotopów orientują się na ochronę wybranych, znaczących gatunków europejskich roślin i zwierząt.              W prawodawstwie czeskim dyrektywy europejskie znalazły się w nowelizacji ustawy o ochronie przyrody i krajobrazu nr. 114/1992 Dz. U

Dyrektywa siedliskowa, w dwóch swych załącznikach, nakazuje  ochronę dziko żyjących zwierząt i dziko rosnących roślin. Załącznik nr. II ustala gatunki wymagające specjalnej ochrony terytorialnej, która jest realizowana w postaci tzw. obszarów o znaczeniu europejskim. Załącznik nr. IV. zawiera listę gatunków, które wymagają szczególnej ochrony. Gatunki te, dla zapewnienia im odpowiednich warunków ochrony, były umieszczone na liście  specjalnie chronionych roślin i zwierząt w kategorii krytycznie lub mocno zagrożonych.

Dyrektywa ptasia orientuje się na ochronę ptaków w dwóch kierunkach. W pierwszym chodzi o powszechną ochronę ptaków (patrz wyżej) a w drugim zleca obowiązek stworzenia obszarów ptasich dla wybranych gatunków ptaków, o znaczeniu europejskim.

Narzędzia ekonomiczne

Ochrona gatunkowa nie opiera się tylko o zakazy i ograniczenia. Organy ochrony przyrody zapewniają finansowane  z różnych źródeł (Państwowy Fundusz Ochrony Środowiska, programy krajobrazotwórcze Ministerstwa Środowiska) działania, które wspierają populacje specjalnie chronionych gatunków. Dotyczy to zarówno praktycznych kroków, w zakresie ochrony poszczególnych osobników danego gatunku, jak i odpowiedniego przystosowanie ich biotopów (tzw. management).

Narzędzia informacyjne

Często lekceważoną częścią ochrony gatunkowej są narzędzia informacyjne, których zadaniem jest wyjaśnianie społeczeństwu miejsca i funkcji ekologicznej poszczególnych gatunków w naszej przyrodzie. Narzędzia informacyjne są szczególnie  koniecznym elementem ochrony gatunków, które wyrządzają albo mogą wyrządzać szkody finansowe (np. duże drapieżniki). Odpowiednia informacja kierowana jest do obywateli i gospodarzy terenu, a realizowana przez publikacje w regionalnych środkach przekazu, wydawanie druków edukacyjnych, realizację ścieżek edukacyjnych lub organizowanie spotkań i wykładów tematycznych.

AOPK RC

Szukaj

Biura regionalne

Biura regionalne

Sonda Inne ankiety

Jak się Wam podoba nowe strony internetowe?

TAK (10 169 / 42%)
(10 169 / 42%)
NIE (7 140 / 29%)
(7 140 / 29%)
NIEWiEM (6 698 / 27%)
(6 698 / 27%)
Resort životního prostředí další instituce resortu ŽP
Skrýt